Dạo gần đây chủ đề bánh mỳ được nhiều quan tâm thông qua vụ lùm xùm của mấy anh ở xứ sở Oppa. Vụ lùm xùm này khiến Việt Nam rấy lên làm sóng cực kỳ mạnh mẽ trên twitter với hashtag #appologizetoVietNam. Vì sao lại twitter hả? Vì các fandom Hàn Quốc hoạt động khá mạnh mẽ trên nền tảng này. Vậy thôi à!
Bánh Mỳ là thức ăn đặc sản của Việt Nam, một món ăn được cả thế giới công nhận. Nếu đi qua Việt Nam mà bạn không thử Bánh Mỳ thì bạn được công nhận là chưa từng đến Việt Nam. Chê bai Bánh Mỳ là chê bai niềm tự hào về văn hóa ẩm thực của Việt Nam.
Dài dòng vậy thôi, nhưng hôm nay hãy cùng bỏ qua những điều vụn vặt về các cá nhân “thượng đẳng” ha, bởi họ cũng đang “gánh nghiệp” rồi. Chúng ta không nên gay gắt nữa nha.
Ở đây, chúng ta sẽ tìm hiểu câu chuyện nhiều chiều xoay quanh chiếc bánh mỳ, xuyên suốt một chiều dài lịch sử của Việt Nam ha. Bánh mỳ có từ đâu? Ý nghĩa của nó với cuộc sống của người dân Việt Nam?
1. Bánh mỳ Việt Nam – Đồ ăn đường phố ngon nhất thế giới
Bánh mì được tôn vinh là một trong những món ăn đường phố ngon nhất thế giới.
Thậm chí “Bánh mì” – (banh mi /ˈbɑːn miː/) đã vinh hạnh là một trong ba từ ngữ Việt Nam có trong dữ liệu từ điển Oxford, cùng với “Phở” (pho /fə ː/) và “Áo dài” – (ao dai /ˈaʊ ˌdʌɪ/), tất cả đã đủ để chứng tỏ độ nổi tiếng và sức hút khó cưỡng của món
Vô vàn cửa hàng bánh mì mọi người có thể gặp ở khắp các nẻo đường, từ Quốc lộ cho đến những con hẻm núp ngõ, nơi mà chưa chắc người Việt sống trên đất Việt có thể khám phá. Giả dụ, một 1 năm có ăn 365 lần thì chắc chúng ta cũng chẳng ăn hết được sự đa dạng bánh mỳ. Cổ truyền là thế, đa dạng là thế, mà mỗi miền lại có mang một vẻ khác nhau, bắc – trung – nam, mỗi miền một vẻ chẳng đâu giống đâu. Vậy đâu mới là khởi nguồn của loại thức ăn phổ biến mà chẳng đỗi tầm thường này?
Bánh mì – thăng trầm cùng Sài Gòn xưa
Năm 1859, chiếc bánh làm từ bột lúa mì của phương Tây đã theo chân quân đội Pháp tràn vào thành Gia Định như cơn lũ vậy đó. Bánh mì thời bấy giờ vẫn còn “Tây” lắm, đặc ruột và vỏ chưa giòn như bây giờ. Mãi đến khi chính quyền quyết định cung cấp khẩu phần ăn tiêu chuẩn bao gồm bánh mì và sữa tới các trường tiểu học, bánh mì Việt Nam mới có bước thay đổi đầu tiên so với công thức nguyên mẫu. Giờ các bạn đã hiểu vì sao chúng ta lại có thói quen, đam mê với bánh mì chấm sữa đặc chưa? Vì nó ăn vào trong máu ta từ lâu rồi ha.
Người Sài Thành xưa chỉ thường sử dụng chiếc bánh Baguette – mẹ đẻ của bánh mì. Nhưng loại bánh này thường được nướng bằng củi và mỗi mẻ chỉ có khoảng 7-10 cái, không đủ để cung cấp số lượng lớn cho các trường học. Và thế là năm 1970, những lò nướng bằng gạch cao ngất đã được nhập về từ Nhật, cho phép nướng một lúc hàng chục chiếc bánh mì. Đây cũng là loại lò mà hiện nay người ta vẫn thường dùng để nướng bánh.
Thay đổi – hình thành tách biệt của Bánh Mì từ Bánh Baguette
Khác với vỉ nướng bằng củi, than, lò gạch là loại lò đóng kín, cho phép giữ lại hơi nước khi nướng bánh. Ở nhiệt độ cực cao và hơi nước cực nhiều, chiếc bánh Baguette sẽ trở nên rỗng ruột hơn, ruột bông xốp trong khi vỏ ngoài giòn rụm. Đây cũng chính là đặc điểm tạo nên bản sắc riêng của bánh mì Việt Nam so với bánh Tây. Người Sài Gòn lại rất chuộng loại bánh mì giòn xốp này, vừa không quá “ngồn ngộn” như Baguette kiểu Pháp, vừa không quá mềm ẻo không hợp với đất Sài Gòn mặn mòi cứng rắn từ da dẻ đó. Sài Gòn xưa, bành mì không chỉ xuất hiện ở những chiếc xe con ong hay áo dài cổ thuyền, mà còn được bán khắp các con phố: trên xe đạp, trong những thúng nia giản dị cho đến quán ăn bình dân.
Cửa hàng bánh mì Hòa Mã – Khởi nguồn thương hiệu cho bánh mì Việt Nam
Trước khi cửa hàng nhỏ nép góc Cao Thắng – Nguyễn Đình Chiểu của ông Hòa, bà Tịnh ra đời, bánh mì Việt vẫn được thưởng theo lối “Tây” – ăn vã, quết bơ hoặc chấm cùng súp. Rồi cả câu chuyện trước khi di cư vào Sài Gòn, ông Hòa và bà Tịnh từng có thời gian làm việc cho một hiệu bánh ở Hà Nội. Ở đây, người ta bán riêng bánh mì với các loại thịt nguội và sẽ phục vụ theo yêu cầu của khách hàng. Nhưng hình thức cũ này quá là mất thời gian nên vợ chồng ông Hòa đã nghĩ ra cách kẹp luôn các loại nhân vào bánh mì. Giới học sinh và công chức bận rộn thời đó vô cùng hưởng ứng cách làm này của cửa hàng Hòa Mã. Công việc ngày càng thuận lợi nhưng hơn cả việc ổn định cuộc sống cho một gia đình di cư từ Bắc vào Nam, sự sáng tạo này còn đánh dấu sự ra đời của “bánh mì kẹp thịt” đậm chất Việt.
Học từ thành công của cửa hàng Hòa Mã, các cửa hàng thời đó bắt đầu Việt hóa bánh mì. Rồi để vừa lòng thực khách hơn, ruột bánh ngày một xốp và mỏng, vỏ ngày một dày lên, kích cỡ bánh cũng nhỏ lại những 2-3 lần để tiện mang đi, bơ động vật được thay bằng bơ dầu để tạo cảm giác thanh nhẹ hơn. Bánh mì lúc đó không chỉ có thịt nguội, pate mà còn thêm cả giò lụa, đồ chua – những thực phẩm gần gũi trong cuộc sống Việt Nam. Để rồi bánh mì Việt cứ thế phát triển, từ cửa hàng Hòa Mã nhỏ xíu đã lan rộng ra hàng trăm cửa hàng khắp Sài Gòn, Việt Nam và trên toàn thế giới.
Hành trình “lạc” ra thế giới
Con đường truyền bá của bánh mì không giống như những đặc sản nổi tiếng ở Việt Nam. Nếu phở được giới thiệu là quốc hồn quốc túy, là món ăn nhất định phải thử khi ghé Việt Nam, thì bánh mì lại bắt đầu theo chân những Việt kiều lưu lạc khắp năm châu bốn bể. Ở đây, bánh mì kẹp thịt là món ăn quê hương dễ làm nhất bởi các nguyên liệu rất gần gũi với ẩm thực phương Tây. Rồi từ ổ bánh trên bàn ăn gia đình sang các cửa hàng đường phố, bánh mì bỗng in đậm, hằn sâu trong tâm chí những vị khách tây là “linh hồn của Việt Nam”. Không kiểu cách, không phô trương thanh thế, chỉ nhẹ nhàng ấn định vị trí số 1 của mình trong làn nghệ thuật ẩm thực đường phố.
Hầu như ở mọi nơi người Việt xuất hiện, bạn đều sẽ tìm ít nhất một cửa hàng bánh mì nổi tiếng. Ta có Bánh Mì Saigon ở New York, Bun Mee ở San Francisco, và chuỗi cửa hàng lừng danh Lee’s Sandwiches trải dài khắp miền Nam nước Mỹ. Vốn sinh ra để phục vụ cộng đồng người Việt, nhưng những cửa hàng bánh mì này mau chóng được người nước ngoài đón nhận và yêu thích. Đến cả David Farley của BBC ca ngợi bánh mì Việt Nam ngon nhất thế giới, blogger ẩm thực nổi tiếng Iamfoodblog thừa nhận bánh mì mới là loại sandwich anh mến mộ nhất. Tạp chí Rough Guides đưa ra danh sách 20 món ăn đường phố tuyệt vời nhất, trong đó bánh mì kẹp thịt sánh vai cùng trà sữa chân trâu của Đài Loan và kem gelato của nước Ý. Tuy nhiên, sự kiện quan trọng hơn cả là vào tháng 4/2011, “banh mi” trở thành danh từ được thêm vào từ điển Oxford.
Chắc không ai có thể ngờ được cũng là từ pate, thịt nguội, bột mì quen thuộc, lại có thể làm nên món ăn đặc sắc đến thế. Toàn bộ nguyên liệu trong bánh mì đều kết hợp hài hòa với nhau và có ý nghĩa riêng của nó. Người ta không cho đồ chua, dưa chuột, rau mùi vào để món ăn “có rau có dưa” một cách miễn cưỡng mà đơn giản đó những nét ẩm thực lạ lùng đến ngưỡng hài hòa theo từng chi tiết, không thiếu cũng chả thừa, đó là đặc trưng của ẩm thực Việt Nam.
Như vậy, trải qua con đường lưu lạc từ quê mẹ đến xứ người, bánh mì Việt Nam vẫn xác lập thành công dấu ấn riêng của mình – chứ không phải một phiên bản thu nhỏ baguette Pháp hay bắt chước sandwich Mĩ nào khác.
2. Ý nghĩa của nó với cuộc sống của người dân Việt Nam?
Bánh mì là thức ăn đã có từ lâu đời, hơn trăm năm nay, đố ai dám nói rằng mình chưa từng ăn bánh mì? Bởi, vậy, nói bánh mì hòa quyện cũng như tính cách người Việt vậy: vừa đủ, không phô trương, mộc mạc giản dị mà vẫn có những nét Á Đông mặn mà, quấn quyện.
Bánh mì len lỏi vào trong cuộc sống của người Việt từ rất lâu về trước, xưa thì phục vụ cho những người hạng sang, vậy mới dám ngồi ăn bánh mì kiểu Tây. Rồi nay, chiếc bánh mì giản dị đến mức có thể bắt gặp trên tay của những em nhỏ cấp một, cấp hai đang vội vã ăn sáng cho kịp tiết học. Hay trên đôi tay của người bố cần mẫn sớm hôm một mình nuôi sống cả gia đình, trên tay của dân công sở luôn hớt hả cho kịp ca làm việc.
Những chiếc xe đẩy bánh mì cũng sống và làm việc cần mẫn như một con người thực thụ vậy. Làm việc từ 6h sáng cho đến 10h khuya để còn chăm bẵm cho những người lao động mệt mỏi buổi đêm, hay những anh chị công chức tăng ca về muộn, thấy xe đẩy bánh mì mà cứ vồ vập, nhộn nhịp cả góc phố tĩnh mịch à.
Bánh mì len lỏi vào cuộc sống ẩm thực đời thường của Việt Nam, vào từng con ngõ, từng con hẻm, thấm mùi hương trên những bức tường ố vàng của Hà Nội, trong hơi thở cuộc sống nhộn nhịp đặc trưng của Sài Gòn. Mà Hyn bảo rồi đó: sẽ chẳng ai đếm hết được cửa hàng bánh mì trên đất Việt này. Bánh mì tồn tại như là một thực thể phát triển cùng văn hóa của người Việt vậy. Người Việt giản dị, bánh mì cũng giản đơn. Người Việt cố gắng tiến lên, bánh mì cũng đa dạng, nâng tầm quốc tế.
“Đừng nói bánh mì là Sandwich Việt, Bánh Mì là đỉnh cao ẩm thực đường phố đến từ Việt Nam. “
Bắc – Trung – Nam : mỗi vùng lại có một hương vị bánh mì đặc trưng.
Đặc trưng như con người mỗi vùng miền vậy.
Cafe cùng Hyn 